किशोर

राणीचा किल्ला

  मैदानी खेळ वयोगट – ६ वर्षांवरील मुले किती जण खेळू शकतात – कमीत कमी १० मुले, जास्तीत जास्त ३० मुले खेळाची रचना – १ छोटा गोल मध्यावर, त्यावर काही मुले उभी राहतील, १ मोठा गोल, त्यावर जास्त मुले उभी राहतील. साहित्य – गोल ..

फुगा फोडी

  साहित्य : १० फुगे.खेळायची तयारी : हा खेळ किमान दोन आणि जास्तीत जास्त कितीही जणांत खेळता येईल. हा खेळ अन्वय आणि सारा खेळत आहेत, असं समजू या. दोघांना ५-५ फुगे द्या.चला खेळू या :प्रथम सारा एक फुगा फुगवेल व अन्वयला देईल. अन्वयने फुगा हातात घेताच सार..

राम-रावण

  खेळ प्रकार : मैदानी खेळ वयोगट : ७ ते १४ वर्षे कितीजण खेळ शकतात : कमीत कमी १० मुले किंवा जास्तीत जास्त कितीही. रचना : मैदानावर मध्यभागी एक रेघ आखणे त्या रेषेपासून सारख्याच अंतरावर दोन्ही बाजूंस दोन रेघा आखणे व दोन गट पाडून मुलांना ओळीत उभे करणे. साहित्य : रेघा आखण्यासाठी फक्की खेळ कसा खेळायचा : मैदानाच्या मध्यभागी रेषा आखावी. तेथे रेषेच्या दोन बाजूंस दोन गट उभे करावे. एक गट ‘राम’ व दुसरा ‘रावण’ बनेल. खेळ घेणार्‍यांनी रा रा रा रा असे म्हणत कधी राम तर कधी रावण ..

गरगरे कुटुंबीय

  सिलींग फॅन : खरं म्हणजे, या गरगरे कुटुंबातला मी सिनियर सिटिझन. पण... एक्झॉस्ट फॅन : आता काय झालं आजोबा? सिलींग फॅन : ए, तुला दोन ब्लेड जास्ती आहेत म्हणून उगाच चोंबडेपणा करू नकोस. टेबलावर बसलेल्या माझ्या धाकट्या भावाशी मी बोलतोय. सिलींग फॅन : ..

विजेचा निर्माता शास्त्रज्ञ व्होल्टा

  आकाशात चमकणारी वीज माणसाला अनादि काळापासून माहीत होती. विल्यम गिल्बर्ट या सोळाव्या शतकात होऊन गेलेल्या ब्रिटिश शास्त्रज्ञाने अँबरचा खडा चामड्यावर घासून प्रथमच स्थितिक विद्युत (Static Electricity) तयार केली. या प्रकाराला इलेक्ट्रिक असे नाव त्याने..

ओळख लोककलेची

  राघव, मामाच्या गावाला बर्‍याचं वर्षानंतर आला होता. आधी आला होता तेव्हा तो बराच लहान होता. आता तो सातवीला गेला होता. त्यामुळे प्रत्येक गोष्ट कुतुहल वृत्तीने बघण्याची सवयही वाढली होती. राघवच्या मामाचं गावं तसं शहरापासून थोडसं दूरचं होतं. खेडं..

सुट्टीची ओढ

  आज शाळेचा शेवटचा दिवस असल्याने वर्गात मजा आणि मस्तीच वातवरण होतं. त्यात बाई मुलांना उन्हाळ्याच्या सुटीत काय काय धम्माल, मस्ती करणार हे एक-एकला विचारत होत्या. मुलांच्या भन्नाट कल्पना ऐकून त्यांना हसू ही येत होत आणि आश्चर्यही वाटत होतं. सनी मात्र..

मामाच्या गावाला जाऊ या

झुक झुक झुक झुक आगीनगाडी धुरांच्या रेषा हवेत काढी पळती झाडे पाहू या... मामाच्या गावाला जाऊ या... जाऊ या.. मामाच्या गावाला जाऊ या... हे गाणे ऐकताच मला माझ्या मामाच्या गावाची आठवण येेते. माझ्या मामाच्या गावाचे नाव ‘शेवगाव’ आहे. दर वर्षी म..

सुर्यमालेबाहेरील अवकाश झेप

  मित्रांनो, मागील लेखात आतापर्यंत आपण, अमेरिका आणि सोव्हिएत रशिया यांच्यामधील शीत युद्धाच्या दरम्यान सुरू झालेली अवकाश स्पर्धा आणि चंद्रावरील मानवाचे शेवटचे पाऊल म्हणजेच अपोलो 17 ही मोहीम इथवर अवकाश स्पर्धेचा इतिहास पहिला. हीच अवकाश स्पर्धा पुढे ..

सुट्टी

  कंटाळवाणी बोअरिंग सॉलेड एक्झाम एकदा संपली म्हटलं आता धमाल करू सुट्टी सुरू आपली। आईस्क्रीम, गार्डन, गेम्स आणि भरपूर सार्‍या मूव्ही दिवसभर फक्त बघणार आपण आता टी.व्ही. मनात सारं ठरवून म्हटलं ... यार चंगळ आहे आपली। कार्टून नेटवर्क, क्रि..

सरखेल आंग्र्याचे वारसदार

  शिवप्रभूंचे आरमार हे प्राणपणाने लढणारे आरमार म्हणून जगप्रसिद्ध होते. जहाज बुडत असले तरी एकही तांडेल सारंग त्या जहाजातून उडी मारून पळ काढत नसे. हाच वारसा हिंदुस्थानी नौसैनिकांनी १९७१ च्या बांगलादेश मुक्तीसंग्रामात खरा करून ८ डिसेंबर १९७१ या भीषण ..

माणसातला देव

मराठी शाळेत शिकत असताना दुपारच्या मधल्या सुट्टीत तो मला नेहमी भेटायचा. शाळेच्या गेटपाशीच तो उभा असायचा. खाकी रंगाची जाड हाफ पँट आणि शुभ्र पांढरा घोळदार अंगरखा घातलेला तो तगडा आईसफ्रूटवाला शाळेची घंटा वाजायच्या आधीच डोक्यावर जाडजूड पत्र्याची निळ्या ..

कमावलेला रुपया

खूप दिवसांपूर्वी ऐकलेली एक गोष्ट मला आठवतेय. एका गावात एका छानशा टुमदार घरात राहणारा बलदेव नावाचा एक मुलगा. हा बलदेव नावाप्रमाणेच बळकट, धष्टपुष्ट. घरात सगळ्यांचा लाडका, कोडकौतुकात वाढलेला. शाळेला सुट्टी असली की, हा दिवसभर खेळायचा, मजा-मस्ती करायचा, पोटभ..

मुंगी

  एकदा एक मुंगी मोठ्यांदा हसली गंमत म्हणून स्वतःलाच डसली मुंगीच्या नाकावर आला मोठा फोड चाटून पहिला तिने तर लागला की गोड! अचानक अंग मग पडलं तिचं जड बरणीतल्या बरणीतही चालता येईना मुंगीच बघता बघता मुंगीचं वाढलं की वजन जागेवरच बसल्या बसल..

सेल्फी ससा

एका जंगलात एक ससा राहत होता. जंगलातील प्राण्यांनी त्याचे नाव ‘सेल्फी’ ठेवले होते. कारण बघावं तेव्हा तो आपल्या मोबाईलवर सेल्फी घेत असायचा. शाळेत जाताना, खेळताना, मित्रांसोबत डबा खाताना असे प्रत्येक वेळी तो सेल्फी घ्यायचा आणि मित्रांना दाखवायचा. सेल्फी काढणे हा त्याचा छंदच होता. एकदा काय झाले, मित्रांकडून कौतुक मिळवण्यासाठी त्याने वाघाच्या गुहेबाहेर उभे राहून सेल्फी घेतला. सेल्फी घेताना वाघोबा आपल्या मागे उभा आहे, हे लक्षात आल्यावर त्याने मागे वळूनही न पाहता धूम ठोकली. सगळ्यांकडून कौ..

स्वच्छ भारत माझी जबाबदारी

माझी जबाबदारी म्हटलं की, ती पूर्ण पडण्यासाठी आपण अतोनात कष्ट करतो. दुसरं कोणी ती जबाबदारी घेण्याचं ठरवलं, तर आपण त्यास साफ नकार देतो. मग देशाच्या स्वच्छतेच्या बाबतीतच तडजोड का? निःशब्द खळबळ माजली ना मनात? आठवा बरं, आपण काय-काय करतो ही जबाबदारी पार पडण्यासाठी? जर देश माझा आहे, तर मग त्याच्या स्वच्छतेची जबाबदारी माझीच नाही का? रस्त्याने जाता-येता दिसणारे कचर्‍याचे ढीग म्हणजे, मी माझी जबाबदारी विसरल्याचेे पुरावे! आपण काय करतो? बेरोक, बिनधास्तपणे बायका घरासमोरच्या विजेच्या खांबाखाली खरकटे टाकतात. ..

लेख १३ - सांग ना स्नेहलताई   

'स्नेहलताई, ही प्रज्ञा. माझी कझिन. लहानपणापासून अमेरिकेतच वाढली. तिकडे पंधरा वर्षं राहून, हिची फॅमिली आता भारतातच सेट्ल व्हायचं म्हणत आहे. ताई, हिला पण आपल्या ग्रुपमध्ये घेऊया?', केतकीनं विचारलं. 'अरे वा! कां नाही! प्रज्ञा, आमच्या या ग्रुपमध्ये त..

मदत करणे हीच खरी सेवा

  एकदा एक शिक्षक एका परिवारात राहणार्‍या युवकाबरोबर फिरायला गेला. त्यांनी रस्त्यात पाहिलं तर एक जोडी बूट काढून कोणीतरी ठेवले होते. बाजूलाच एक शेत होते. साधारणपणे ते बूट त्या शेतात काम करणार्‍या गरीब शेतकर्‍याचे असावेत. तो शेतकरी आपले द..

योगसिद्धी

  योग हा शब्द संस्कृत भाषेतील ‘युज’ या मूल शब्दापासून बनलेला असून युज याचा अर्थ जोडणे, एकत्र आणणे, मीलन होणे असा आहे. शास्त्राच्या दृष्टीने योग म्हणजे, जीवात्मा व परमात्मा यांचे ऐक्य. मीलन घडवून आणणे. युज याचा अर्थ लक्ष केंद्रित करणे एका..

संगीत

  संगीत म्हणजे सूर, ताल, लय आणि मनातील भावना यांचा सुरेख संगम. संगीतातून आपल्या मनातील भावना अधिक चांगल्याप्रकारे व्यक्त होतात. संगीत हा सर्वांना जोडणारा एक धागा आहे. संगीत म्हणजे प्रत्येकाच्या आयुष्याचा भाग असतो; अगदी जन्मापासून. जेव्हा लहान बाळ ज..

जीवनाला वळण देणारं सुंदर ठिकाण – खेळाचे मैदान

शाळेतून आलो की, कधी एकदा खेळायला जातो असे सर्वच मुलांना नेहमीच वाटते. पण आता खेळ बदलले आहेत. फार मागे  नाही, पण 15-20 वर्षांपूर्वीपर्यंत  मुले लपंडाव, डब्बा ऐसपैस, टिपिटीपी टीप टॉप, दगड का माती, विषामृत, बारा टप्पे, बिस्किट, खो- खो, शिवणा-पाणी, ..

करिअर निवडताना...

  माणसाने तीन छंद जोपासावेत. एक जो तुमचा उदरनिर्वाह चालवेल, दुसरा जो तुम्हाला तंदुरुस्त ठेवील आणि तिसरा जो तुम्हाला सर्जनशील बनवेल. म्हणजे बघितलना आपले उपजीविकेचे साधन आपल्याला आवडणारे असावे. ते फक्त काम नाही तर आपला छंद असले पाहिजे म्हणजेच ते करून ..

करिअर म्हणजे काय?

अनेकदा करिअर आणि यशस्वी या शब्दांचा अर्थ ‘लठ्ठ पगाराची नोकरी’ असा घेतला जातो आणि ती मिळविण्यासाठी चालू होते एक आंधळी शर्यत!..

चुपचाप आयडिया

दुपारची शांत वेळ होती. सारा आईच्या समोर बसून पुस्तक वाचत होती आणि आई साराचं बोलणं ऐकता ऐकत भाजी निवडत होती. साराला मधेच थांबवत आईने विचारलं, ‘‘आज गीता नेहमीपेक्षा उशीरा आली वाटतं?’’..

माहितीची देवाणघेवाण

साधारण तीस वर्षापूर्वीची संध्याकाळच्या वेळी घडलेली ही गोष्ट. पोरांच्या शाळा सुटल्या होत्या त्यामुळे हाताला लागेल ते घेऊन आणि आजूबाजूची समवयस्क मित्रमंडळी गोळा करून, त्यांनी खेळ मांडले होते. पुरुष मंडळीनी नोकरीचे आठ तास भरून, दिवसातील उरलेले तास भरण्यासाठी पारावर गर्दी केली होती...

खेळामुळे होणारे सकारात्मक बदल

उत्तम खेळाडू व्हायचे असेल तर विद्यार्थ्यांच्या शारीरिक, मानसिक, भावनिक व सामाजिक क्षमतांचा विकास होणे आवश्यक आहे. या क्षमतांचा विकास करण्यासाठी खेळाडूंना आपल्या खेळात सातत्य, नियमितपणा व कष्ट करण्याची इच्छाशक्ती इ. गोष्टींची आवश्यकता असते...

लंगडी

लंगडी हा खेळ महाराष्ट्रात सर्वांना परिचयाचा आहे. हा खेळ श्रीकृष्णानेसुद्धा खेळला आहे, असे म्हणतात. महाराष्ट्रातील वेगवेगळ्या जिल्ह्यांत, राज्यांत, विविध शाळांत, संस्थेत वेगवेगळ्या नियमांनी हा खेळ खेळला जातो. ..

कृत्वा नवदृढसंकल्पम्...

आजच्या काळात लोकसंख्या ज्या प्रमाणात वाढतेय, त्याच प्रमाणात उर्जेची गरज वाढतेय. ऊर्जा निर्मितीच्या क्षेत्रात पारंपरिक, अपारंपरिक ऊर्जास्रोत वापरून विविध प्रयोग केले जात आहेत. ..

क्रीडाक्षेत्रातील नावीन्य

तंत्रज्ञानाचा क्रीडाक्षेत्रात शिरकाव झाला आणि खेळाडूच नव्हे; तर प्रेक्षकाचेही जग बदलून गेले. क्रिकेट या खेळाशी सबंधित एक गोष्ट ..

इसापनीती समजून घेताना...

नमस्कार, मी लहान असताना माझे बाबा म्हणजे आपल्या आजच्या भाषेत म्हणायचं तर पप्पा मला वाचण्यासाठी लहानपणी छोटी छोटी अशी खूप पुस्तकं आणायचे. ..

इनोव्हेशनची सुरुवात घरापासून...

सध्या आपण जे म्हणू ते आपल्याला मिळतंय. नवीन वही, नवं पुस्तक, नवी सायकल, नवा खेळ, नवा टिव्ही, नवं घड्याळ, नवे कपडे; अगदी काय वाट्टेल ते आपल्याला मिळू शकतं. जर सगळंच उपलब्ध असेल, तर काय नि कशाचा शोध लावणार आणि कुठलं इनोव्हेशन करणार? आपल्याकडे अशी कुठली गरजच उरत नाही. मग अशा वेळी आपली कल्पनाशक्ती काम न करेल तर काय विशेष. ..

अभ्यासाची पंचपदी

अभ्यास कधीही आयत्या वेळी होत नाही. परीक्षा दूर असतानाच अभ्यासाला सुरुवात करा. ‘परीक्षा आठ दिवस आल्यावर पाहू’ असे कधीही म्हणू नका. ‘उद्या कधी उजाडत नाही.’ अभ्यासाला आजच सुरुवात करा...

बाप्पाचे आसन

अनेकदा आपण गणपती सजावटीसाठी प्लास्टिक/थर्माकॉल इ. पर्यावरणाला हानिकारक असलेल्या गोष्टींचा वापर करतो. ..

मुलांच्या जगण्याचा मूलभूत अधिकार

मानवी अधिकार किंवा हक्क - मग ते प्रौढांचे असोत किंवा मुलांचे - हे आपल्या स्वातंत्र्याचं प्रतीक आहे. माणूस म्हणून जगण्यासाठी आणि स्वतःची प्रगती साधण्यासाठी हक्कांची गरज असते. यातही बालकांना आपले आयुष्य सुखाने जगण्यासाठी शारीरिक, मानसिक, लैंगिक, शैक्षणिक शोषणाला बळी न पडण्याचा अधिकार आहे. ..

गोपाळकाला

श्रावण वद्य अष्टमी हा भगवान श्रीकृष्णाचा जन्मदिवस. या दिवशी मथुरेत कंसाच्या बंदीशाळेत रात्री बारा वाजता कृष्णाचा जन्म झाला. दुष्टांचा संहार करण्यासाठी आणि सज्जनांचे रक्षण करण्यासाठी भगवंत अवतार घेतात. भारतीय संस्कृतीने आणि धर्माने मानलेल्या भगवंताच्या दशावतांरापैकी श्रीकृष्ण हा आठवा अवतार होय. म्हणूनच या दिवशी रात्री बारा वाजता कीर्तन-भजनाने हा श्रीकृष्ण जन्मोत्सव साजरा केला जातो...

अवकाश स्पर्धेत प्राण्यांचे योगदान!

अवकाश स्पर्धा सुरू झाल्यानंतर जवळपास लगेचच या स्पर्धेने वेग घेतला. आकाशात रशियाने पहिला कृत्रिम उपग्रह सोडल्यावर अमेरिकेची या स्पर्धेत एका अर्थी पिछेहाट झाली. ती भरून काढण्यासाठी अमेरिकेनेसुद्धा अनेक प्रयोग करण्यास सुरुवात केली आणि आपला या स्पर्धेतील जोर कायम ठेवला...

गरज वाहनविवेकाची

शाळा-कॉलेजांतील प्रत्येक परीक्षेत मुलांनी यश मिळवावे, यासाठी आपण खूप आग्रही असतो, पण रस्त्यावर तर हरघडी परीक्षा द्यावी लागते. आणीबाणी, आपत्ती किंवा अचानक उद्भवणारी परिस्थिती, अनपेक्षित प्रसंग पूर्वसूचना देऊन येत नाहीत...

गणवेश असावा नेटका

एकदा एका सैनिकाला त्याच्या सेनाप्रमुखाने एक प्रश्न विचारला, ‘तू आर्मी का जॉईन केलीस?’ त्यावर त्याने उत्तर दिले की, ‘सर, मला गणवेशाची आवड आहे आणि मला शिस्तबद्ध जीवन आवडते.’ त्यावर सेनाप्रमुख म्हणाले, ‘यंग मॅन! जर या दोन गोष्टींवर तुझा विश्वास असेल, तर तू नक्कीच सच्चा वीर, देशभक्त होशील. ..

माहिती तंत्रज्ञान - माहितीच्या जगात जबाबदार नागरिक होण्यासाठी - भाग २

आपण केलेल्या पोस्टवर अनेकदा वादविवाद होतात, कधीकधी ते टोकालाही जातात. एखाद्या ठिकाणी वाद होतोय, असे दिसले की आपण ताबडतोब, तो विषय इतर चांगल्या गोष्टींकडे वळवून, नकारात्मक प्रतिक्रिया न देता, कधी हास्य विनोदातून तर कधी गरज असेल तर माफी मागून, तो विषय थांबवायला शिकले पाहिजे...

'बाल'दृष्टी प्रगल्भ होण्याची गरज...  

आपल्या देशात 'मुलं ही देवाघरची फुलं' असं मानलं जातं. तरीही ज्यांच्या खांद्यांवर देशाचं भविष्य अवलंबून आहे, त्या मुलांच्या जगण्याशी, त्यांच्या अस्तित्वाशी आपण खेळणार असू तर चांगली, सशक्त पिढी या देशात निर्माण होईल का? ज्या पद्धतीने रुग्णालयांमध्ये, शाळांमध्ये मुलांचे मृत्यू होत आहेत, घरांमधूनच अत्याचार होत आहेत ते बघितल्यानंतर लक्षात येते की आपण लहानपणापासूनच शालेय शिक्षण मिळावं अशी व्यवस्था केली...

माहिती तंत्रज्ञान - माहितीच्या जगात जबाबदार नागरीक होण्यासाठी - भाग १ 

कोणतीही गोष्ट शेअर करताना, हे "फेक" तर नाही ना, याची खात्री करण्याची सवय आपल्याला सहज लावून घेता येते. कोणतीही घटना घडली की, आजकाल त्याविषयी मत मांडण्याचा, पोस्ट इकडून तिकडे फॉरवर्ड करण्याचा धडाका सुरू होतो. ..

दिल... दोस्ती... आणि बरंच काही

आभा आणि आदित्य यांची लहानपणापासूनची पक्की मैत्री. अगदी बालवर्गापासून डब्यातही खाऊ वाटून खाण्यापासून कट्टी-बट्टची भांडणं करत बरोबरीनं मोठे झाले. आता दोघं नववीत आहेत. पुढचं वर्ष दहावीचं. अधिक अभ्यासाचं! त्यामुळे या वर्षी सगळ्या उपक्रमात भाग घ्यायचा असं त्यांनी ठरवलं. गॅदरिंगमध्ये मिळून नाटकात काम केलं. नाटक मस्त झालं. सगळ्यांनी खूप कौतुक केलं. बक्षीस मिळालं...

महत्त्व नियोजनाचे अभ्यासाबद्दलचे गैरसमज

ज्ञान हे कणाकणाने व क्षणाक्षणाने वेचावे लागते, हे लक्षात घेऊन आपल्या विद्यार्थी जीवनाचा आनंद आपल्याला घेता येईल. नियोजनाचे महत्त्व त्यासाठीच आहे. चला तर, याप्रमाणे तयारी करू या! ..

ओरोगामी मोर

साहित्य : कार्डपेपर, कात्री, गम, टिकल्या इत्यादी. कृती : 1) आपल्याला हव्या त्या रंगाचा चौकोनी कार्डपेपर दुमडून आकृतीत दाखवल्याप्रमाणे मोराचे धड बनवून घ्या. 2) साधारण मोरासाठी घेतलेल्या कागदाच्या दुप्पट आकाराचा कागद पिसार्‍यासाठी घ्या. 3) या कागदा..

मुलांचे हक्क आणि अधिकार  

भारतात आजही मुलांचे हक्क, अधिकार हे शब्दच आपल्या पचनी पडत नाहीत. "मुलंच ती, त्यांना कसली आली अक्कल? त्यांना कसले हक्क आणि अधिकार? आम्ही लहान असताना कुठे होते आम्हाला हक्क" ..

इनोव्हेशन (नाविन्य) थोडक्यात बरंच काही ....

एकदा एका घरात चार-पाच वर्षे वयाची दोन लहान मुले खेळत असतात. खेळ असतो सापशिडीचा, त्यात असतात चार वेगवेगळ्या रंगांच्या सोंगट्या, एक फासा आणि त्या सापशिडीचा पट. सुरुवातीला आई-बाबा सांगतात तसे तो फासा टाकत सापशिडी खेळायचा ते दोघं प्रयत्न करतात. दहा मिनिटं होतात तोच सापशिडीचा पट बाजूला राहतो. आता हातात राहतं ते त्या खेळाचं खोकं. हळूहळू या सोंगट्या वेगवेगळ्या भाज्या होतात आणि त्या खोक्याची कढई होऊन जाते. ..

अभिमन्यूचा वारसदार

‘ए’ स्न्वॉड्रनला पाकिस्तानने चारी बाजूने घेरले, तेव्हा प्राणाची पर्वा न करता त्या पठ्ठ्याने आपल्या बी स्न्वॉड्रनला साथीने घेऊन रणांगणात पाकिस्तानी पॅटन टँकर्सना धुळीला मिळवत, व्यूह भेदत गनिमाचे सहा टँक नेस्तनाबूत करत बडा पिंड या पाकिस्तानी गावात घुसून पाकी फौजांना पिटाळून लावले...

शाळेची तयारी

सुट्टीचाही कंटाळा येतो, नाही? जून महिना आला की, शाळा कधी सुरू होते असं होतं. शाळेत पुन्हा जायचीही गंमत असते. गंमत? हो जरा शाळेची तयारी तर आठवा म्हणजे त्यातली धम्माल लक्षात येईल. किती नवलाई! किती उत्सुकता! किती नवीन गोष्टी! वर्गसुद्धा नवीन. सगळ्यांसाठीच..

वेळेचे महत्त्व

आपल्या वेळेचे गणित आपल्यालाच समजले पाहिजे. त्यासाठी वर सांगितल्याप्रमाणे आपले प्रत्येक दिवसाचे वेळापत्रक करून ते आपल्या अभ्यासाच्या ठिकाणी लावा. आपल्या चाचण्यांची व परीक्षांची वेळापत्रके लावून ठेवा. ..

शिल्पकला : एक सृजनशील अनुभव

प्रत्येकामध्ये कलागुण हे उपजतच असतात. या कलागुणांना वाव मिळण्यासाठी किंवा त्यांच्या प्रकटीकरणासाठी आवश्यक असते ते मार्गदर्शन. शालेय जीवनातच याची मुहूर्तमेढ रोवली जाते. शालेय शिक्षण पद्धती यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. म्हणूनच शालेय अभ्यासक्रमात कला शाखा..

आकांक्षा

चंद्राशी संवाद करावा, मुठीत घ्यावी अवनी अनंत आकाशाला घ्यावे कवेत दो बाहूंनी..

शिल्पकला : एक सृजनशील अनुभव

प्रत्येकामध्ये कलागुण हे उपजतच असतात. या कलागुणांना वाव मिळण्यासाठी किंवा त्यांच्या प्रकटीकरणासाठी आवश्यक असते ते मार्गदर्शन. शालेय जीवनातच याची मुहूर्तमेढ रोवली जाते. शालेय शिक्षण पद्धती यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. म्हणूनच शालेय अभ्यासक्रमात कला शाखा..

मेरी 'आवाज' ही मेरी पेहचान हैं|

आजच्या या डिजिटल युगात जग एकमेकांच्या खूप जवळ आले आहे. माहिती, बातम्या, वैचारिक देवाण-घेवाण या आणि अशा अनेक कारणांसाठी उच्च दर्जाचे तंत्रज्ञान विकसित झाले आहे आणि इतकेच नव्हे; तर त्यात प्रत्येक क्षणाला एक नवीन क्रांती घडत आहे. या बदलांचा आपल्या जीवनातील..

नृत्य : एक डोलदार करिअर

स्वामी विवेकानंद जेव्हा छोटे नरेंद्र दत्त होते; तेव्हाची गोष्ट आहे ही! त्यांच्या घरी पाहुणे आले होते. त्यांनी छोट्या नरेंद्रला विचारले, ‘तुला मोठेपणी कोण व्हायला आवडेल?’ नरेंद्रने पाहिले तर दाराबाहेर एक बग्गी चालवणारा बग्गीवान उभा होता. त्याची ऐट, त्याचे कपडे पाहून बालसुलभतेने नरेंद्र उद्गारला, ‘मला ना तसं बग्गीवान व्हायला आवडेल.’ त्यांचा हा संवाद ऐकत नरेंद्रची आई तिथेच उभी होती. तिने पटकन नरेंद्रचे लक्ष एका तसबिरीकडे वेधले आणि त्याला म्हणाली, ‘तुला बग्गीवान व्हायचे असेल ना, तर असा हो!’ ती तसबीर होती ..

सेलिब्रेटींच्या करिअर कथा

नागराज यांनी आपले पदवीपर्यंतचे शिक्षण जेऊर गावीच घेतले. पुढे पुणे विद्यापीठातून मराठी हा विषय घेऊन त्यांनी एम.ए. व एमफिल केले. नोकरी करण्यापेक्षा आपल्याला आवडेल तेच करण्याचे त्यांनी ठरवले होते. शिक्षण घेत असतानाच लिहावेसे वाटले. मनात आले म्हणून त्यांनी कव..

करिअर : आवड आणि व्यावहारिकता

‘कोणतं करिअर निवडू?’ या प्रश्नाचं सर्वात सोपं उत्तर आहे, ‘तुझ्या आवडीचं.’ अर्थात हे उत्तर ‘देणाऱ्याला’ सोपं आहे, पण ज्याला प्रत्यक्षात करिअर निवडायचं आहे, त्याचा दृष्टीने अवघड आहे. कारण माणसाची ‘आवड’ सतत ब..

थंडगार काकडी पोहे

विद्यार्थी मित्र-मैत्रिणींनो, उन्हाळ्याची सुटी सुरू झाली. तुम्ही दिवसभर भरपूर खेळणार, टी. व्ही. बघणार, आईला खायला दे, खायला दे म्हणून सतावणार. म्हणूनच तुम्हाला आईच्या, ताईच्या मदतीने करता येईल आणि तुम्हाला आवडेल अशी पाककृती दिली आहे. आईला जी जी मदत करणे श..

भावना आणि संवेदना

भावना या शारीरिक प्रतिक्रिया असल्यामुळे मेंदूतील बदल, चेहर्‍यावरील भाव, रक्तदाब, ह्या सर्व गोष्टींवरून त्या मोजतात येतात. या साधरणतः सर्वांच्या सारख्याच असतात व त्यांचा सहजपणे अंदाज लावता येतो. संवेदना या प्रत्येक व्यक्तीप्रमाणे बदलतात व त्या मानसिक प्रक्रिया असल्यामुळे त्या मोजणे अवघड असते...

लेख ११ -१२ : खगोलातील अंधश्रद्धा आणि पुढील अभ्यास

आकाशाच्या अभ्यासाची सुरुवात तर आपण केली, पण हाच अभ्यास करताना आपल्याला बरेच भान ठेवायला लागते. जसे की, आपण हा अभ्यास करताना आपली सदसदविवेकबुद्धी कायम जागृत ठेवली पाहिजे. याचे कारण असे की, या आकाशाच्या अभ्यासात काय आणि कसे यांसारखे प्रश्न सोडवताना आपल्याला या एका गोष्टीची फार जास्त मदत होते. ..

घरच्याघरी कलाकुसर

बालमित्रांनो, परीक्षा संपून तुम्ही सर्वजण अभ्यासाच्या जाचातून मुक्त झालेले आहात; आणि खर्‍या अर्थाने आता सुट्टी सुरू झालेली आहे. सुट्टी म्हटले की धम्माल करणे, मित्र-मैत्रिणींसोबत मनसोक्त खेळणे, ट्रीपला जाणे, टी.व्ही. पाहणे यातच आपला बराचसा वेळ जातो. ..

नेटभेट -भाग ४

आश्चर्य... विज्ञानाचं व साबणाच्या फुग्यांचं! या सदरातील धम्माल वेबसाईटस तुम्हाला आवडताहेत, असं समजलं. इंटरनेटवर लक्षावधी वेबसाईट्स आहेत. त्या महासागरातून वेचून आणलेल्या दोन धम्माल वेबसाईट्स आज आपण पाहू या. तुम्ही लहानपणी साबणाचे फुगे नक्कीच बनवले असतील...

मुलांचे उन्हाळी शिबिर

‘ए आई, उठ ना. मला शाळेत जायला उशीर होतोय.’ रोज सकाळी लवकर उठण्यासाठी हातापाया पडायला लावणारी वैदेही, आज चक्क आपल्यालाच उठवत आहे, हे बघून मनीषाने सूर्य नक्की पूर्वेलाच उगवला आहे ना, याची खात्री करून घेतली. ‘वैदेही, हा काय चमत्कार, आज चक..

नेटभेट -भाग ३

मित्रमैत्रिणींनो, आजचं युग संगणकाचं आहे. गोष्टी सांगायला घरात आजी-आजोबा नसले, किंवा तुमच्या पालकांकडे वेळ नसला तरी तुमचा फावला वेळ मजेत जाऊ शकेल अशा प्रकारच्या अनेक सुविधा आज इंटरनेटवर आहेत. आज मी तुम्हांला www.wicked4kids.com या वेबसाईटची ओळख करून दे..

कागद वाचवा...

शाळेत असताना मधल्या सुट्टीत किंवा ऑफ पिरिएडला कागदी विमाने तयार करून ती एकमेकांवर मारण्याचा खेळ आपण प्रत्येकाने खेळलेला असतो. ही विमाने तयार करण्यासाठी वह्यांचे कागद फाडले जातात. कधी कंटाळा आला तर वहीच्या मागच्या कोऱ्या पानांवर पेनाने रेघोट्या ओढणे किंवा ..

परीक्षेला सामोरे जाताना

मुलांनो, वर्षाच्या सुरुवातीला आपलं ‘अ-अ अभ्यासाचा’ हे सदर सुरू झालं आणि बघताबघता या सदराच्या शेवटच्या लेखात आपण येऊन पोहोचलोसुद्धा. वर्षभर वेगवेगळी अभ्यासकौशल्यं मी तुम्हाला सांगितली. मला आशा आहे की, तुम्ही या अभ्यासकौशल्यांचा नक्की तुमच्या स्..

नेटभेट-भाग २

संशोधनाअंती असे आढळून आले आहे की, नवी भाषा शिकण्याबाबतची उत्सुकता व क्षमता मुलांमध्ये अधिक असते. पूर्वी विशिष्ट भाषा शिकण्यासाठी गुरूची प्रत्यक्ष शिकवणी व पुस्तके यांची गरज असे, पण आज जगभरातील नागरी भागातील लहान मुले संगणकाशी व इंटरनेटशी फार लवकर मैत्री ..

स्मरणशक्ती

स्मरणशक्ती म्हणजे नक्की काय? फक्त जुन्या आठवणीच का? तसे असेल, तर या आठवणी तरी कशा लक्षात राहतात? या सगळ्यांचे उत्तर म्हणजेच आपली स्मरणशक्ती. ..

अंकलेखन व अक्षरलेखन

लहान मुलांना सुरुवातीपासूनच अक्षरांचे योग्य वळण समजले तर ते अंक व अक्षर सुंदर आणि योग्य पद्धतीने काढू शकतील; यासाठी शिक्षक फळ्याच्या साहाय्याने पाटीवर अक्षरे, अंक काढून घेतात. ते ज्या क्रमाने अक्षरे, अंक पूर्ण करतात, ते बारकाईने पाहून त्यात दुरुस्ती करणे ..

अज्ञानाचं फळ

चिनू शाळेतून आला. हात-पाय धुऊन जेवायला बसला. नंतर त्याच्या खोलीत जाऊन, तो स्वत:हून अभ्यासाला बसला. सातवीत शिकणार्‍या आपल्या मुलाने असे जबाबदारीने वागलेले पाहून त्याच्या आईला फार आनंद झाला आणि समाधान वाटले. पूर्वी चिनू असा नव्हता. फक्त एका आघाताने त्..

माझी तुलना माझ्याशीच

‘‘आई, माझ्या चित्राला पहिला नंबर मिळाला.’’, अन्वी ओरडत एखाद्या वादळासारखी घरात शिरली. तिच्या आवाजाने अर्णव दचकला. ‘‘अन्वी किती जोरात ओरडतेस, तो घाबरला ना.’’ ‘‘ते जाऊ दे, हे बघ बक्षीस.’&rs..

थोर संशोधक : थॉमस अल्वा एडिसन

शास्त्रज्ञ थॉमस अल्वा एडिसन यांनी खूप उपयुक्त शोध लावले. स्वयंचलित तारयंत्र, सोनोग्राफ, डायनामो, विजेचा बल्ब, विद्यूत मोटर, चलत चित्रपट असे अनेक शोध एडिसन यांनी लावले. अमेरिकन शास्त्रज्ञ थॉमस अल्वा एडिसन यांचा जन्म मिलान ओहियो येथे 11 फेब्रुवारी 1847 र..

गोष्ट छोट्या अंधाऱ्या दुनियेची!

 प्रसंग 1 : ‘आता विश्वात्मके देवे। येणे वाग्यज्ञे तोषावे॥ तोषोनि मज द्यावे। पसायदान हे॥ (राधाची आई पलंगावर बसून पोथी घेऊन पसायदान म्हणत असते. स्वयंपाकघरात राधाची आवराआवर चालू असते. तिचे काम तिच्या पद्धतीने चालू असते, कारण ती अंध असते. तेवढ..

नेटभेट - भाग १

मित्रमैत्रिणींनो, आजचं युग हे संगणकाच युग आहे. तुमची पिढी या इंटरनेटच्या युगातच वाढणार आहे. तुमच्यासाठी चांगली, दर्जेदार गंमत इंटरनेटवर निश्चितच आहे. मोठ्यांच्या वेबसाईटस् क्लिष्ट विषयाच्या, तांत्रिक वेबसाईटस् तुमच्यासाठी नाहीत. पण आनंदी  इंटरनेटवर..

टिपण कौशल्य

मुलांनो, एव्हाना तुमचं स्नेहसंमेलन झालं असेल. हिवाळी सुट्टी, बक्षीस समारंभ, सहल या सगळ्या धम्माल गोष्टी पार पडल्या असतील. हो ना? या सगळ्या उपक्रमांमधून भरपूर एनर्जी घेऊन चला आता वार्षिक परीक्षेच्या अभ्यासाची तयारी सुरू करू या...

शोध सत्याचा

छोटा नरेंद्र नाह्मी कथा-कीर्तन ऐकायला जात असे. एकदा कथेकरी बुवांनी मारुतीचे आख्यान लावले होते.  बालपणापासूनच आपल्या तल्लख बुद्धीला पडलेल्या प्रश्नांचा शोध घेताना, सत्याचा ध्यास घेऊन ते पडताळून पाहून मगच विवेकानंद मिळालेल्या उत्तराचा स्वीकार करीत अ..

प्रत्येकातील विवेकानंद

स्वामी विवेकानंदांचे जीवनकार्य किंवा विचार म्हणजे अलौकिक ठेवा म्हणून आपल्याला त्याकडे पाहावे लागेल. आत्मविश्‍वास, बल, कर्म आणि ध्येय यांविषयी त्यांचे विचार म्हणजे आपल्या दृष्टीने परिवर्तन आहे. युवकांना संदेश देताना ते म्हणतात, ‘‘माझ्या साहसी मुलांनो, सतत पुढे चला, पैसा असो नसो, माणसे आपल्या बरोबर असोत नसोत, सर्वदा पुढे जात राहा. ..

लेख ७ – आकाश प्रयोग – आपण करू शकू असे प्रयोग

नमस्कार मित्रांनो, आपण मागील लेखामध्ये आपले सण आणि त्यांचे आपल्या आकाशाशी असलेले नाते नक्की काय आहे ते जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला. मला खात्री आहे की तुम्ही नक्की त्याबद्दलची अधिक माहिती जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला असेल. चला तर मग या प्रस्तुत लेखात..

खेळातील करिअरच्या संधी

‘Sound Mind In A Sound Body’ निरोगी शरीरात निरोगी मन वास करते. या इंग्रजी वाक्यातून शारीरिक सुदृढतेचे महत्त्व लक्षात येते. उत्तम व निरोगी जीवन जगायचे असेल, तर व्यायाम हा केलाच पाहिजे. शरीराला थोडेफार जरी कष्ट दिले, तरच ते शरीर आपल्याला जगण्यास..

संगीतात स्वरलेखनाचं महत्त्व -लेख २० वा (किशोर गटासाठी) 

मित्रांनो, स्वरलेखन म्हणजे एखाद्या गाण्याचं नोटेशन लिहिणं. म्हणजेच त्या गाण्याची चाल ज्यामुळे तयार होते, ते स्वर लिहिणं. यासाठी जी पद्धत वापरली जाते, त्याला म्हणतात स्वरलिपी पद्धती. यामध्ये गाण्याची चाल तयार करणारे स्वरही लिहिले जातात आणि गाणं ..

मोराची तक्रार

इयत्ता ७वीत शिकणाऱ्या राधा मुंढे हिने लिहिलेली ही पावसाची आणि मोराची तक्रार विचार करायला लावणारी आहे. सगळीकडे पर्यावरणीय ऱ्हास होत असताना मोराची ही तक्रार फार फार महत्त्वाची ठरते.   देवाकडे आला एकदा मोर, म्हणाला, पकडून दे, आम्हाला पावसाचा ज..

चित्रांची भाषा

तुम्हाला चित्र काढायला आवडतात? मलाही आवडतात. मला ती नुसती काढायलाच नाही, तर त्यांच्याशी गप्पा मारायलाही आवडतं. होय! चित्र माझ्याशी बोलतात. अगदी भरभरून! त्यांना फक्त थोडं बोलतं करावं लागतं, ती आपणहून नाही येत बोलायला. हे कसं करावं बरं? उत्तर तसं फारसं अवघ..

कशी काढू चित्रं?

दहाव्या वर्षाच्या आसपास तुम्हा मुलांना चित्रांमध्ये खूप नवनवीन प्रयोग करायचे असतात, हो ना? आणि मग ते प्रयोग मोठं होताना अजून बदलू लागतात. काही जणांना हुबेहूब चित्र काढणं जमतं, तर काही जणांना वेगवेगळे अमूर्त आकार वापरून चित्र काढणं आवडतं. काहींना भौमितिक आ..

रविवार

गुरुदेव रवींद्रनाथ टागोर यांची ही अजून एक सुंदर, बाल-मनात डोकावणारी कविता.  लहान मुलांनाच काय पण मोठ्यांनाही रविवार हवाहवासा वाटतो. हा छोटा मुलगा किती आतुरतेने रविवारची वाट पाहत असतो. रविवार म्हणजे जणू त्याचा दोस्तच. पण सोम, मंगळ, ब..

चोवीस तासांचं गणित

सुशांत नववीतला एक हुशार, सर्वगुणसंपन्न मुलगा. अभ्यास, छंद, खेळ या सगळ्यातच अव्वल. ..

आमची शाळा...माझी शाळा...

काल खूप दिवसानंतर शाळेत गेले होते. उन्हामुळे जाताना तोंडाला स्कार्फ बांधला होता. जशी शाळेच्या पहिल्या आणि मुख्य गेटपाशी आले, तेव्हा तोंडावरच्या ओढणी बरोबरच बाहेरच्या जगात वावरताना लावलेले असंख्य मुखवटे मी उतरवले अन जशी आहे, तशी जशी होते तशी अगदी मोकळ्या आणि निर्मळ मनाने माझ्या शाळेत पाऊल टाकलं. काल खूप दिवसानंतर शाळेत गेले होते. उन्हामुळे जाताना तोंडाला स्कार्फ बांधला होता. जशी शाळेच्या पहिल्या आणि मुख्य गेटपाशी आले, तेव्हा तोंडावरच्या ओढणी बरोबरच बाहेरच्या जगात वावरताना लावलेले असंख्य ..

कार्य-अनुभव!!

दैनंदिन जीवनातील काही कामं पालकांनी विद्यार्थ्यांकडून करून घेणं ..

मुलांना समजून घेताना

समीर व राधा त्यांच्या एकुलत्या एक मुलाच्या म्हणजे साहिलच्या वाढदिवसासाठी कपडे खरेदी करायला  गेल्यानंतर नेहमीप्रमाणे साहिलसाठी त्यांना आवडणारे कपडे शोधू लागले. तेवढ्यात साहिलने एक शर्ट आणि जीन्स शोधून आणली आणि म्हणाला चला आई-बाबा, झाली आपली खरेदी. ..

संगीत परीक्षा ( उत्तरार्ध )

गेल्या महिन्यातील या लेखाच्या पूर्वार्धात मी म्हंटलं होतं, "आपण कोणत्याही कलेचं शास्त्रशुद्ध शिक्षण घेतो ना, त्याला एक आखीव रेखीव अभ्यासक्रम असतो. म्हणजे&n..

नीतीचे नवनीत 'स्वदेश '

स्वदेश, स्वभाषा, स्वधर्म, स्वराष्ट्र.... यांसाठी भूतकळामध्ये ज्यांनी आपले प्राणही कुर्बान केले, त्या दोन व्यक्ती म्हणजे ‘बाबू गेनू’ आणि ‘शिरीषकुमार!..

विवेकाची पूजा

  दुर्गा, भद्रकाली, अंबा, अन्नपूर्णा, सर्वमंगला, भैरवी, चंद्रिका, ललिता, भवानी, मूकांबिका अशा प्रतिमांच्या रूपांत नऊ दिवस पूजली जाणारी देवी! हा नऊ दिवसांचा उत्सव म्हणजे नवरात्र! आपल्या संस्कृतीत नऊ दिवस वेगवेगळी धान्य पेरून दहाव्या म्हणजे दसर्&zwj..

विजयाला गवसणी घालू !!

‘मोठेपणी कोण व्हायचंय?’ शालेय जीवनात विचारला जाणारा प्रश्न, ज्याची उत्तरही ठरलेली असतात...