सहल म्हटले की, प्रवास, नयनरम्य दृश्य, मज्जा धमाल, फोटो, रोजच्या कामातून विश्रांती , मनोरंजन असेच काहीसे चित्र आपल्या समोर येते. परंतु ह्या सर्वांच्या पलीकडे जाऊन विवेकानंद संकुल सानपाडा शाळेने आयोजित केलेली अभ्याससहल अविस्मरणीय ठरली.

    आजही आपल्या देशातील काही नागरिक मूलभूत गरजा पूर्ण होण्यापासून दुरावलेले आहेत. अज्ञान, रोगराई, दारिद्रयात मरण यातना भोगत आहेत. हे लोक म्हणजे आपले आदिवासी बांधव, कुष्ठरोगी ! पण ह्या अंधारातही एक पणती बाबा आमटेंच्या आनंदवनाच्या रूपाने प्रकाशाची वाट उजळते आहे. तेव्हा ह्या सेवाव्रत जोपासलेल्या श्री.बाबा आमटे ह्यांच्या कर्मपुण्यभूमीस सामाजिक बांधिलकीच्या दृष्टीने व बाबा आमटे ह्यांच्या जन्मशताब्दी वर्षाचे औचित्य साधून विवेकानंद संकुल सानपाडा शाळेतील मुख्याध्यापक, शिक्षक, शिक्षकेतर कर्मचारी अशा एकूण १३ जणांची अभ्याससहल १५ ऑगस्ट २०१४ ते १९ ऑगस्ट २०१४ ह्या कालावधीत पार पडली .

१६ ऑगस्टला आनंदवनात विकास आमटे (बाबा आमटेचे  सुपुत्र )

यांच्याशी भेट झाल्यावर लक्षात आले की, आनंदवनात कुष्ठरोग्यांवर उपचार झाल्यानंतर त्यांच्या पुनर्वसनासाठी, उदरनिर्वाहासाठी  अनेक समाजोपयोगी प्रकल्प सुरु करण्यात आले आहेत. पादत्राणे बनवणे, टॉवेल, चटई रजया विणणे, धागे काढणे  तीन चाकी सायकल अशा अनेक वस्तू बनवण्याचे काम कुष्ठरोगी, अंध, शारीरिक अपंगत्व असलेले लोक कुशलतेने करतात. वृध्दांसाठी ‘स्नेहसावली’ संस्था  प्रेमाची सावली देते. त्यावेळी मनोमन आत्मपरीक्षण करावेसे वाटले की, आपल्याला हात, पाय शरीर सर्व नीट आहे पण आपण आपल्याच स्वार्थी कोषात  वावरतो. त्या कोषातून बाहेर पडून सामाजिक कार्यात कृतीशील सहभाग घ्यावा अशी दिशा व प्रेरणा मिळाली.

१७ ऑगस्टला ‘हेमलकसा’ ह्या ठिकाणी भेट दिली. बाबा आमटेंचे सुपुत्र प्रकाश आमटे ह्यांनी १९७३ साली ‘लोकबिरादरी’ प्रकल्प सुरु केला. बाबा आमटेंचा नातू दिंगत आमटे ह्यांनी आमच्याशी सवांद साधला. ह्या संवादात असे लक्षात आले की, बाबा आमटेची तिसरी पिढीही आजोबांच्या सेवाव्रताने झपाटून, सर्व सुखांचा त्याग करून पूर्ण जीवन समाजसेवेकरिता वाहून घेत आहे. माडिया आणि गोंड ह्या अतिमागास आदिवासींच्या जीवनात प्रकाश आमटे ह्यांच्या रूपाने प्रकाश उजळला. त्यांनी आदिवासींच्या मनातील भीती, अंधश्रद्धा कमी केली, त्यांच्यावर उपचार केले. त्यांच्या पत्नीनेही त्यांनी साथ दिली.

१८ ऑगस्टला  सोमनाथ  प्रकल्पाला भेट दिली व बाबा आमटेंचा दूरदर्शीपणा, निसर्गाचा अभ्यास पाहून थक्क झालो. सोमनाथ ह्या ठिकाणी बाबांच्या हयातीत २७ तळी बांधण्यात आली होती. टायरपासून बांधलेले भक्कम धरण पाहून तर सर्व इंजिनियर नक्कीच थक्क झाले असतील. संध्याकाळी नागपूरला श्री.हेडगेवार स्मृती कार्यालयास भेट दिली. १९ ऑगस्टला ड्रॅगन पॅलेस, दी क्षाभूमीला  भेट दिली.

चार दिवसांच्या अभ्याससहलीत फक्त ह्या ठिकाणांना भेट देणे एवढाच हेतू नव्हता तर ह्या ठिकाणांतील वास्तविक अनुभव हृदयात साठवून बुद्धीरूपाने स्वत:त व आपल्या विद्यार्थी, पालकांच्या माध्यमातून   समाजात पोचवणे हा आहे.

बाबा आमटे व त्यांच्या कुटुंबियांच्या निःस्वार्थी मानवसेवेमुळे आदिवासी समाजातील रोगराई, अंधश्रद्धा कमी झालेली आहे. शिक्षणाचे महत्त्व  पटून मुले शाळेत येऊ लागलेली आहेत.  तेंव्हा आपणही प्रत्येकाने ह्या समाजकार्यात हातभार लावला तर हे कार्य अधिक सहजतेने पार पडेल व अरण्यातील ‘प्रकाशवाटा’ तेजोमय होतील.

  • ऋतुजा रविंद्र गवस, विवेकानंद संकुल सानपाडा