बाल

राणीचा किल्ला

  मैदानी खेळ वयोगट – ६ वर्षांवरील मुले किती जण खेळू शकतात – कमीत कमी १० मुले, जास्तीत जास्त ३० मुले खेळाची रचना – १ छोटा गोल मध्यावर, त्यावर काही मुले उभी राहतील, १ मोठा गोल, त्यावर जास्त मुले उभी राहतील. साहित्य – गोल ..

फुगा फोडी

  साहित्य : १० फुगे.खेळायची तयारी : हा खेळ किमान दोन आणि जास्तीत जास्त कितीही जणांत खेळता येईल. हा खेळ अन्वय आणि सारा खेळत आहेत, असं समजू या. दोघांना ५-५ फुगे द्या.चला खेळू या :प्रथम सारा एक फुगा फुगवेल व अन्वयला देईल. अन्वयने फुगा हातात घेताच सार..

राम-रावण

  खेळ प्रकार : मैदानी खेळ वयोगट : ७ ते १४ वर्षे कितीजण खेळ शकतात : कमीत कमी १० मुले किंवा जास्तीत जास्त कितीही. रचना : मैदानावर मध्यभागी एक रेघ आखणे त्या रेषेपासून सारख्याच अंतरावर दोन्ही बाजूंस दोन रेघा आखणे व दोन गट पाडून मुलांना ओळीत उभे करणे. साहित्य : रेघा आखण्यासाठी फक्की खेळ कसा खेळायचा : मैदानाच्या मध्यभागी रेषा आखावी. तेथे रेषेच्या दोन बाजूंस दोन गट उभे करावे. एक गट ‘राम’ व दुसरा ‘रावण’ बनेल. खेळ घेणार्‍यांनी रा रा रा रा असे म्हणत कधी राम तर कधी रावण ..

गरगरे कुटुंबीय

  सिलींग फॅन : खरं म्हणजे, या गरगरे कुटुंबातला मी सिनियर सिटिझन. पण... एक्झॉस्ट फॅन : आता काय झालं आजोबा? सिलींग फॅन : ए, तुला दोन ब्लेड जास्ती आहेत म्हणून उगाच चोंबडेपणा करू नकोस. टेबलावर बसलेल्या माझ्या धाकट्या भावाशी मी बोलतोय. सिलींग फॅन : ..

ओळख लोककलेची

  राघव, मामाच्या गावाला बर्‍याचं वर्षानंतर आला होता. आधी आला होता तेव्हा तो बराच लहान होता. आता तो सातवीला गेला होता. त्यामुळे प्रत्येक गोष्ट कुतुहल वृत्तीने बघण्याची सवयही वाढली होती. राघवच्या मामाचं गावं तसं शहरापासून थोडसं दूरचं होतं. खेडं..

सुट्टीची ओढ

  आज शाळेचा शेवटचा दिवस असल्याने वर्गात मजा आणि मस्तीच वातवरण होतं. त्यात बाई मुलांना उन्हाळ्याच्या सुटीत काय काय धम्माल, मस्ती करणार हे एक-एकला विचारत होत्या. मुलांच्या भन्नाट कल्पना ऐकून त्यांना हसू ही येत होत आणि आश्चर्यही वाटत होतं. सनी मात्र..

मामाच्या गावाला जाऊ या

झुक झुक झुक झुक आगीनगाडी धुरांच्या रेषा हवेत काढी पळती झाडे पाहू या... मामाच्या गावाला जाऊ या... जाऊ या.. मामाच्या गावाला जाऊ या... हे गाणे ऐकताच मला माझ्या मामाच्या गावाची आठवण येेते. माझ्या मामाच्या गावाचे नाव ‘शेवगाव’ आहे. दर वर्षी म..

हिरवं हृदय

  परवा नातीला भेटायला गेले.  गेल्याबरोबर  आज्जी ऽऽऽ म्हणून गळ्यात पडणारी नात टीव्हीवर नजर लावून बसलेली! मी माझ्या लेकीला विचारलं आज काय झालं परीला? इतकी कधी गुंतून पडत नाही टीव्हीवरच्या कार्यक्रमात! नेहा, नको बाई सवय लावू तिला टीव्ही बघण..

सुर्यमालेबाहेरील अवकाश झेप

  मित्रांनो, मागील लेखात आतापर्यंत आपण, अमेरिका आणि सोव्हिएत रशिया यांच्यामधील शीत युद्धाच्या दरम्यान सुरू झालेली अवकाश स्पर्धा आणि चंद्रावरील मानवाचे शेवटचे पाऊल म्हणजेच अपोलो 17 ही मोहीम इथवर अवकाश स्पर्धेचा इतिहास पहिला. हीच अवकाश स्पर्धा पुढे ..

सुट्टी

  कंटाळवाणी बोअरिंग सॉलेड एक्झाम एकदा संपली म्हटलं आता धमाल करू सुट्टी सुरू आपली। आईस्क्रीम, गार्डन, गेम्स आणि भरपूर सार्‍या मूव्ही दिवसभर फक्त बघणार आपण आता टी.व्ही. मनात सारं ठरवून म्हटलं ... यार चंगळ आहे आपली। कार्टून नेटवर्क, क्रि..

स्वप्न

  एकदा काय झाले स्वप्नी आले आभाळ हसून मला म्हणाले चल माझ्यासंगे बाळ   खुशीतच म्हणाले पण मी कसं येऊ? आभाळ मग म्हणाले पाठवतो ढगभाऊ   त्याने धाडला ढग मला सोबत म्हणून आईला न सांगता बसले त्याला धरून!   ढग मला म्हणाला गा त..

गोष्ट मिहीरची व रोहनची

  मिहीर, त्याची आई व बाबा, त्रिकोणी कुटुंब. बाबा सोफ्टवेअर कंपनीत इंजिनियर तर आई बँकेत. उच्च मध्यमवर्गीय सुखी त्रिकोणी कुटुंब! पण आख्ख्या बिल्डींगमध्ये भांडकुदळ कुटुंब म्हणून ओळखले जाणारे. त्या दिवशी रात्रीची वेळ. एकदम जोरात किंचाळण्याचा आवाज आला..

ओळखा पाहू मी कोण ?

पूर्व-प्राथमिकच्या पालकांना आपल्या मुलांसोबत खेळता येईल असं सहज आणि सोपा खेळ !!!   उत्तर कमेंटबॉक्समध्ये द्या....

डोंगराचे स्वप्न

  एक डोंगर स्वप्न पाही सागराच्या भेटीचे! पहिले पाऊल खडकामधून जिद्दीच्या थेंबांचे! थेंब थेंब वाहत राही अवघड वाट शोधताना कधी काटे... कधी दरी... कधी दमे... चालताना थांबत नसे तरीही तो वेग येता स्वप्नाला कळत नसे ओहोळ होऊन भेटलो कधी नदीला नद..

ओळखा पाहू

पूर्व प्राथमिकच्या पालकांना आपल्या मुलांसोबत खेळता येईल असा सहज आणि सोपा खेळ!!! उत्तरे कमेंटबॉक्समध्ये द्या...

गणिताचे आकडे

गणिताचे आकडे  एकदा झाले वाकडे एकला फुटले डोके दोन म्हणाला ओ.के. तीनचा वेगळा थाट चारच्या पोटात गाठ पाचला फुटलाय पाय सहाला उंचीच नाय सातची कुबडी पाठ  आठचा आडवा घाट नऊचा डोळा डोक्यावर दहाचा सर्वांवर जोर - पार्थ प्रशांत डुड्डू 7वी, निलगिरी..

मांजराची बर्थडे पार्टी

माझी एक मांजर, तिचे नाव किटी तिच्या बर्थडेची  केली आम्ही पार्टी काऊ आला, चिऊ आली आला होता मिठू त्या सगळ्यांना आम्ही गोड खाऊ वाटू. आता आली गाय. तिचं गिफ्ट काय? तिने दिली किटीला दूधावरची साय. नाचत नाचत मोर आला, त्याने उंदीर गिफ्ट दिला. म्हणाला,‘गिफ्ट खास, खाऊन टाक त्यास.’ नंतर आले बदक भाऊ त्यांनी आणला गोड खाऊ ते म्हणाले किटीला, ‘खाऊन टाक नको भिऊ.’ मग आले कबुतर त्याचे गिफ्ट पहा तर ते म्हणाले किटीला, ‘तुझ्यासाठी छान पर्स.’ आता आली किटीची ..

ओळखा पाहू मी कोण ?

पूर्व प्राथमिकच्या पालकांना आपल्या मुलांसोबत खेळता येईल असा सहज आणि सोपा खेळ   ..

एक होतं

एक होतं प्रश्‍नचिन्ह त्याने चष्मा लावला, तरीसुद्धा उत्तराचा पत्ता नाही गावला!   एक होतं माकड  ते पुस्तक वाचून उठलं माणूस आपला पूर्वज हे त्याला नक्की पटलं!   एक होतं वांगं ते होतं उपास करीत त्याने चक्क उपासाला  खाल्लं आपलंच भरीत!   - अभय मनोहर कदम म.ए.सो. मुलांचे हायस्कूल..

फजिती

  एक होता ससा आणि एक होता मासा ससा पडला पाण्यात आणि मासा हरवला जंगलात ससा गटांगळ्या खाऊ लागला मासा घाबरा-घुबरा झाला ससा म्हणाला अरे बापरे हाव दुसर्‍याची नको रे मासा घाबरला खूप कशाला हवे दुसरे रूप उगीच केला सशाचा हेवा मला परत पाण्यात ठ..

भेळ घ्या भेळ

  “मग मी एवढं केलं, तर तू मला संध्याकाळी घेऊन जाशील?’’ छोट्याशा ‘बंबू’ने सवाल केला.  “अगं, पण मी घरी करते ना!” “नाही मला तिथलीच हवी!’’  “बरं बाई, नेईन.” आ..

मुंगी

  एकदा एक मुंगी मोठ्यांदा हसली गंमत म्हणून स्वतःलाच डसली मुंगीच्या नाकावर आला मोठा फोड चाटून पाहिला तिने तर लागला की गोड! अचानक अंग मग पडलं तिचं जड बरणीतल्या बरणीतही चालता येईना मुंगीला बघता बघता मुंगीचं वाढलं की वजन जागेवरच बसल्या बसल..

उंटीणबाईंची शाळा

  प्राण्यांच्या शाळेत उंटीणबाई आल्या तरातरा खडू घेऊन फळ्याकडे गेल्या॥   फळा होता सपाट छान काळा काळा अक्षर लिहिले वळणदार मोत्यांच्या माळा॥    पटपट लिहून घेणारी हुशार पोरे होती बाई बघती वह्या आणि सह्या करून देती॥   इ..

कला आणि करिअर रिऍलिटी

  भव्य दिव्य रंगमंचावर, दोन तीन गुरु व एक महागुरू विशेष पाहुण्यांना बोलावतात. आता निकाल जाहीर करू या का? अशी मोठ्या अदबीने त्यांची परवानगी घेतात. एक बंद लिफाफा पाहुण्यांच्या हातात सोपवला जातो. जुन्या काळी पोस्टमन तार घेऊन आल्यावर जसे वातावरण ताणलेल..

मोटू पतलूची फ्रेंडशिप

छोटा डॉन फुरफुरी नगरीमध्ये चोरी करून जंगलात जाऊन लपून बसला होता. त्याला पकडण्यासाठी इन्स्पेक्टर चिंगमने मोटू आणि पतलूला जंगलात पाठवलं. दोघंही खूप उत्साहाने जंगलात जायला निघाले. जाताना त्यांनी खूप खायला वगैरे घेतले. ..

गोपाळकाला

श्रावण वद्य अष्टमी हा भगवान श्रीकृष्णाचा जन्मदिवस. या दिवशी मथुरेत कंसाच्या बंदीशाळेत रात्री बारा वाजता कृष्णाचा जन्म झाला. दुष्टांचा संहार करण्यासाठी आणि सज्जनांचे रक्षण करण्यासाठी भगवंत अवतार घेतात. भारतीय संस्कृतीने आणि धर्माने मानलेल्या भगवंताच्या दशावतांरापैकी श्रीकृष्ण हा आठवा अवतार होय. म्हणूनच या दिवशी रात्री बारा वाजता कीर्तन-भजनाने हा श्रीकृष्ण जन्मोत्सव साजरा केला जातो...

अंकलेखन व अक्षरलेखन

लहान मुलांना सुरुवातीपासूनच अक्षरांचे योग्य वळण समजले तर ते अंक व अक्षर सुंदर आणि योग्य पद्धतीने काढू शकतील; यासाठी शिक्षक फळ्याच्या साहाय्याने पाटीवर अक्षरे, अंक काढून घेतात. ते ज्या क्रमाने अक्षरे, अंक पूर्ण करतात, ते बारकाईने पाहून त्यात दुरुस्ती करणे ..

भाजीचा यक्षप्रश्न

संध्याकाळ झाली की, सुनीताच्या पुढे भाजी काय करायची? हा यक्षप्रश्न उभा राहत असे. तिची मुलगी केया लहान असेपर्यंत तिला हा प्रश्न कधीच पडत नव्हता. केयासाठी वरण-भाताचा कुकर व कधी केयाच्या बाबांच्या, तर कधी स्वत:च्या आवडीची भाजी केली की, तिचे काम होऊन जात असे..

माझी तुलना माझ्याशीच

‘‘आई, माझ्या चित्राला पहिला नंबर मिळाला.’’, अन्वी ओरडत एखाद्या वादळासारखी घरात शिरली. तिच्या आवाजाने अर्णव दचकला. ‘‘अन्वी किती जोरात ओरडतेस, तो घाबरला ना.’’ ‘‘ते जाऊ दे, हे बघ बक्षीस.’&rs..

रविवार

गुरुदेव रवींद्रनाथ टागोर यांची ही अजून एक सुंदर, बाल-मनात डोकावणारी कविता.  लहान मुलांनाच काय पण मोठ्यांनाही रविवार हवाहवासा वाटतो. हा छोटा मुलगा किती आतुरतेने रविवारची वाट पाहत असतो. रविवार म्हणजे जणू त्याचा दोस्तच. पण सोम, मंगळ, ब..

स्नेहसंमेलन एक आनंदोत्सव

जूनपासून शालेय वर्ष सुरू होते आणि एक एक सांस्कृतिक कार्यक्रम साजरे करता करता दिवाळीच्या सुट्टीनंतर वेध लागतात ते एका मोठ्या सांस्कृतिक सोहळ्याचे, म्हणजेच  वार्षिक स्नेहसंमेलनाचे. स्नेहसंमेलन म्हणजे मुलांच्या विविध गुणदर्शनाचा सोहळा. एका दिवसाच्..

पुस्तकात रमताना...

उडाणपूर नावाचं छोटंसं गाव होतं. त्या गावात दिनूआबा नावाचे शेतकरी गृहस्थ राहत होते. दिनूआबा शेतकरी असले तरी साऱ्या कामात पारंगत होते, पण लहानपणी अभ्यास केला नाही, शिकलो नाही याची खंत सतत त्यांना बोचत असायची. आणि म्हणून आपली मुलगी शिकेल, मोठी अधिकारी होईल असं त्यांच स्वप्न होतं. त्यांच्या मुलीचं नाव होतं पारू. पारू ही खूप गोड आणि तितकीच हुशार मुलगी. आपल्या बाबांना काय आवडतं तिला अचूक कळायचं. त्यांचं स्वप्न पूर्ण करावं असं तिला नेहमी वाटायचं आणि म्हणून पारू मन लावून अभ्यास करायची. ..

मुलांचे भावविश्‍व उलगडणारा बालसाहित्यिक 

  मित्रांनो, बालदिनानिमित्त सुरू केलेल्या ‘ओळख बालसाहित्यिकांची’ या सप्ताहातील शेवटच्या लेखात जाणून घेऊयात ज्येष्ठ साहित्यिक ल.म. कडू यांच्याविषयी... आपल्या लेखन आणि चित्रकलेच्या माध्यमातून चिमुकल्यांचे भावविश्‍वाचे..

सुपरहिरो

“अशा आयडिया येतात कुठून रे बाईंना एकदम मॅड...”, इतक्यात मला समोर बघून आराध्य थबकला. तितक्याच शिताफीने वाक्य बदलून तो म्हणाला “माईंड ब्लोईंग आहेत बाई. अरे काकू आल्या. चला.”मुलांना शाळेतून आणायला जायला मला दहा मिनिटे उशीरच झाला होता...

खजिना बालसाहित्याचा

मुलांना लहानपणीच पुस्तकं वाचून दाखवावी या विषयावर आम्हा मैत्रिणींची चर्चा व्हायची. त्यातल्या एका खास मैत्रिणीने तिच्या मुलासाठी ७-८ वर्षांपूर्वी घेतलेली 'राधाचं घर ' मालिकेतली सगळी पुस्तकं उर्वी साधारण दीड वर्षांची असताना आणून दिली. त्या पुस्तका..

सहजी रमावे राजीव साहित्यात...

“त्या दिवशी मला समजलं, ज्यांना मुलांपेक्षा चांगल्या साड्या आवडतात. अशा बायका मुलांची तेल लावून चंपी करतात!!! त्यांना ती मुलं चंपी काकू म्हणतात.” आणि ज्यांना चांगल्या साड्यांपेक्षा सुद्धा तेलकट, तुपकट मुलं आवडतात. अशा मुलांना त्या बायका मायेन..

यारे या सारे गाऊ या

“या रे या सारे गाऊ या” असे म्हणत आपल्या लडिवाळ कवितांमधून मुलांना आवाहन करणारी ही कवयित्री आहे, डॉ. संगीता बर्वे. संगीताताई या आयुर्वेदाच्या डॉक्टर. अष्टांग आयुर्वेद महाविद्यालयातून बी.ए.एम.एस. ही पदवी घेतल्यावर त्यांनी ‘आयुर्वेदिक डाय..

जाणीवा बळकट करणारं बालसाहित्य

बालपणीचा काळ सुखाचा असं आपण नेहमी म्हणतो. या काळात झालेले संस्कार हे पुढे आपलं भविष्य घडवत असतात. एकनाथ आव्हाड यांच्या आईंनी पुस्तकी शिक्षण घेतलेलं नसलं तरी कीर्तन-प्रवचन ऐकायची त्यांना सवय होती. आईबरोबर राहून राहून आव्हाड सरांनाही ते आवडू लागलं. कीर्तनातील निरुपण, रंगवून रंगवून सांगण्याची पद्धत याची गोडी लागली व तेच पुढे मनात रुजलं. "आईने आम्हाला अनावश्यक खर्चासाठी पैसे दिले नसले तरी पुस्तकं विकत घ्यायला मात्र ती पैसे द्यायची.", असं ते आवर्जून सांगतात.   हाय मित्रांनो! कसे आहात? दिवाळी ..

दृष्टीकोन : बघण्याचा-ऐकण्याचा-अनुभवण्याचा !

लहान मुलांना गाणी शिकवणे हा त्यांचे ऐकण्याची क्षमता वाढवण्याचाच एक भाग आहे. गाण्याची चाल आणि त्यातील यमक यामुळे मुलांची फक्त आकलनशक्तीच नाही, तर कल्पनाशक्तीदेखील वाढते. त्यांचे उच्चार सुधारतात व दोन शब्दांमधील फरक त्यांना पटकन कळू लागतो. संस्कृत श्लोक ऐकणे व पाठांतर करणे याचादेखील ऐकण्याची क्षमता वाढवण्यासाठी उपयोग होतो...

बालवयाला शोभणारी गाणी - भाग ३ 

  हे नमन शारदेस माझ्या छोट्या दोस्तांनो, मला सांगा, गणपती बाप्पा आल्यावर तुम्ही खूप धम्माल केली ना? मला माहिती आहे तुम्हाला सगळ्यात जास्त काय आवडतं ते. सगळ्यांनी मिळून झांजा वाजवून बाप्पाची आरती करायची अन् रोज छान छान प्रसाद खायचा. जेवणातही रो..

लहान मुलांनी नाटक का पाहावं?

लहान थोरांना मनापासून आवडणारा मनोरंजन विश्वातला प्रकार म्हणजे नाटक, नृत्यगीत, अभिनय या तिन्हींच्या अप्रतिम एकीकरणातून साकार होणार, हे नाटक नावाचं रसायन खरोखर अद्भुत म्हणायला हवं. परवाच ‘मुक्ता बर्वे’ या अभिनेत्रीचे विचार वाचले. ‘हृद्यां..

कविता-बाप्पा बाप्पा

पिटुकला उंदीरमामा पहाटे पहाटे उठला गालात हसून बाप्पाला 'गुड मॉर्निंग' म्हणाला बाप्पा म्हणाला 'उंदीर मामा, तयार व्हा लवकर जय गणेश , जय गणेश ऐकू येतोय गजर' उंदीर म्हणतो 'श्रीमंत, तुमचा होणार मेक ओव्हर  चहूकडे दिसू लागला बघा हा फेस्टिवल फिव्हर' ..

पाया रचताना......

पाया रचताना  पहिलीचा वर्ग हा बालकांच्या शालेय जीवनात सर्वात महत्त्वाचा वर्ग आहे, कारण तिथूनच त्याच्या औपचारिक शिक्षणाचा पाया घातला जातो. हा पाया जितका मजबूत, तितकी इमारत अधिक भक्कम बनते यात शंका नाही. अन्यथा गैरहजरी, गळती, अप्रगत, शाळाबाह्..

बालवयाला शोभणारी गाणी - भाग २

माझ्या छोट्या दोस्तांनो, मला सांगा, पाऊस कोणाकोणाला आवडतो बरं. मला वाटतं तुम्हा सर्वांना नक्कीच आवडत असणार. फक्त पाऊस आवडण्याची कारणं वेगवेगळी असतील. तुम्हाला माहिती आहे कां, आपल्यासारखाच तो प्राणी - पक्षांनाही खूप आवडतो. मोर तर नुसते आकाशात जमू लागलेल..

आपण सारे भाऊ भाऊ

बिबट्या आणि तरस  फार फार वर्षांपूर्वी एका खूप मोठ्या जंगलात घडलेली ही गोष्ट. हे जंगल पाना–फुलांनी, वृक्ष-लतांनी, प्राण्या–पक्ष्यांनी बहरलेले होते. येथे कोणालाही कशाचीच कमतरता नव्हती आणि महत्त्वाचे म्हणजे या भागाला मानवाचा पायही लागला..

चला नकाशा वाचू या!

जगाचा नकाशा  नकाशा  भूगोल या विषयाचा प्राण आहे, तो समजून घेतला तर आपल्याला भूगोल हा विषय समजून घ्यायला सोपे जाईल, त्यामुळे या लेखात नकाशा म्हणजे काय? भूगोल या विषयातलं त्याच महत्त्व काय ते समजून घेऊ.  नकाशा म्हणजे पृथ्वीची सपाट कागदाव..

बालवयाला शोभणारी गाणी

मोठ्यांची गाणी लहान मुलांनी म्हणण्यापेक्षा छोट्यांचीच गाणी म्हटली तर ती त्यांना समजतातही आणि ऐकायलाही छान वाटतात. अशी काही गाणी या आणि पुढच्या मधुवंती पेठे यांच्या लेखात बाल गटासाठी देत आहोत...

खगोलाची तोंडओळख

माध्यमिक शाळेतल्या विद्यार्थ्यांना खगोलशास्त्र समजावं यासाठीच खगोल शास्त्र समजावून सांगणारं एक नवं सदर आजपासून सुरू करत आहोत. विद्यार्थ्यांनो, तुम्हाला नक्की आवडेल. पालक आणि शिक्षकांनीही वाचलं, तर मुलांना समजावून देताना याचा नक्की उपयोग होईल. ..

आहारगाथा - वय ३ ते ७ (लेख क्र. ३)

मुलांना डब्यात काय काय देता येईल बरं ? उत्सुकतेने लुकलुकणारे डोळे आणि त्यात सामावलेल्या अनेक भावना.... कधी अश्रू तर कधी भीती, कधी आनंद तर कधी शंका, आई-बाबा असे का वागतात? मला शाळेत का जावं लागतं? याचा थांगपत्ता नसणारं बालमन. असे बरेच दिवस जातात मूल श..

कृषी सप्ताह - लेख ४ : निसर्ग सखा 

लेखिका मैत्रेयी केळकर यांनी  शेतीच केली आहे आपल्या गच्चीत. किती सोप्या पद्धतीने आणि कमी खर्चात. त्या प्रत्यक्ष करून मगच सांगत आहेत आपल्याला. ..

नदीची सफर

एक सफर नदीची. वाचून छान वाटते. पण याचा प्रत्यक्ष अनुभव घेतला शिक्षणविवेक आयोजित 'एक सफर नदीची' या उपक्रमातून.विद्यार्थी, शिक्षक, पालक, शिक्षणविवेक टीम अशा २६८ जणांनी दि.२४ जूनला सकाळी ७.०० ते ९.०० या वेळेत मुठा नदीची सफर केली. नेहमी आपण पाहत असलेल्या नदीक..

मुलांची हस्तकौशल्ये 

एक छोटीशी चित्रकृती ४+ वयोगटासाठी . मुलांना करून पाहूद्या. पालकांचे काम प्रिंट काढून देणे आणि पुढील निरीक्षण करणे. ..

घडण पालकत्वाची : पेरणी नैतिकतेची

‘नैतिकता’ म्हटलं तर खूप अवघड संकल्पना पण रोजच्या आयुष्यातील प्रत्येक प्रसंगाशी जोडलेली. मुलांच्या नैतिक विकासाबाबत पालकांच्या मनात अनेक प्रश्न असतात. पालक कार्यशाळेत नेहमी चर्चिला जाणारा मुद्दा म्हणजे “मुलांचा नैतिक विकास आम्ही करू तरी कसा?” त्यादृष्टीने ह्या लेखाद्वारे केलेला हा एक प्रयत्न. ..

पालकत्व

कुटुंब म्हणून मुलांना आपण निर्णयप्रक्रियेत सहभागी करून घेतलं तर .... वाचा पालक म्हणून असणाऱ्या आपल्या समस्यांसाठी . ..

नाटिका - संगीताची जादू

गायिका मधुवंती पेठे यांनी स्वतः जपानी भाषा शिकत असताना शास्त्रीय संगीताबद्दलची जाण देणारी एक छोटीशी एकांकिका जपानी भाषेत लिहिली. इंडो जापनीज कल्चरल असोसिएशन तर्फे ती सादरही केली. ..

English भाषेशी ‘कौशल्यपूर्ण’ मैत्री!

  कोणतीही भाषा ही महत्त्वाच्या चार कौशल्यांसह आत्मसात केली जाते. ही language skills म्हणजे – Listening, speaking, reading, writing आणि नंतर conversation (dialogue) मातृभाषा शिकताना ही कौशल्य आपल्याला मुद्दाम शिकावी लागत नाहीत, तर ती आजूबाजूच्..

कोणताही पाढा पटकन तयार...

विद्यार्थ्यांनो, सोप्या पद्धतीने पाढ्यांची उजळणी घ्यायला आलीये एक मावशी. तिच्याबरोबर पाढे शिका. ..

मी काय शिकू ? ( बालगटासाठी )

माझ्या छोट्या दोस्तांनो  आणि मोठ्या मित्र-मैत्रिणींनो ( पालकांनो )       आपल्या लहान मुलांना संगीताची गोडी कशी लावता येईल याबाबतीत मी आधीच्या लेखांमध्ये सांगितलं.  साधारणत: २ ते ५ वयोगटातील मुलं खूप चळवळी, सतत का..

घडण पालकत्वाची : भावनांची बैठक 

भावनिक कंगोरे  रमा : आई, आपण रोज एक नवा खेळ आणू या.  आई :  का गं ?  रमा : अगं मला तेच तेच खेळ खेळून कंटाळा येतो.  आई : नवीन खेळ आणले तर काय होईल?  रमा : मग खूप मज्जा येईल, मला बोअर होणार नाही.    चार ..

तान्ह्या बाळांसाठी योगनिद्रा – भाग २

    योग निद्रा  मागील भागात आपण योगनिद्रा, तिचं स्वरूप, विद्यार्थ्यांसाठी तिची उपयुक्तता, संशोधन याविषयी मनोरंजक माहिती बघितली. या भागापासून आपण ही योगनिद्रा वेगवेगळ्या वयोगटातील मुलांना प्रत्यक्षपणे कशी देता येईल हे पाह..

व्यक्ती-अभिव्यक्ती

  अभिव्यक्ती  अभिव्यक्ती. व्यक्त होणं ही माणसाची मूलभूत गरज. ते व्यक्त होताना प्रत्येकाचं माध्यम मात्र वेगळं असतं. लहानपणापासूनच आपल्याला भावना कशा व्यक्त करायच्या हे समजलं, भावभावनांना आपण योग्य दिशेने वाट करून देऊ शकलो, तर पुढे जाऊन तणावाचं व्यवस्थापनही  आपण योग्य पद्धतीने करू शकू. या उद्देशाने ५ - ६ वयोगटासाठी शिक्षणविवेकने   'अभिव्यक्ती' हे अभिनव उन्हाळी शिबिरे घेण्यात आली.    'शिक्षणविवेक ' हे शालेय विद्यार्थ्यांसाठी ..

भारताची तरुण रायफल शूटर : हिमानी चौंधे

हिमानीचं ध्येय आहे आंतरराष्ट्रीय खेळाडू व्हायचं. हिमानीला मुलाखतीला बोलावलं, तेव्हा १० वी  झालेली हिमानी एकटीच आली होती. तेही दिलेल्या वेळेत. एक प्रसन्न व्यक्तिमत्त्व आपल्या आसपास असल्याने कसं छान वाटतं, उत्साही वाटतं, तसं वाटलं होतं, हे नमूद करावंसं वाटतं आहे. तिचा हसरा चेहरा, तिच्यातला आत्मविश्वास, आईवडिलांवरची श्रद्धा, आपल्या खेळावरचा विश्वास तिच्या चेहऱ्यावर दिसत होता. तरीही तिच्यातली एक छोटी मुलगीही कुठेतरी डोकावत होती.   अलीकडे आलेल्या 'दंगल' चित्रपटामुळे पालकांना गीता-बबिताचं  ..

निबंध पाहावा लिहून!

  थोडक्यात सारांश आलेला निबंध म्हणजे चांगला निबंध का ? मित्रमैत्रिणींनो, इयत्ता कोणतीही असो भाषा विषयात तुम्हाला निबंध लिहावेच लागतात. अगदी लहानपणी ५ ओळींचे ते मोठे झाल्यावर २५ ओळींचे. हे लेखनकाम काहींना आनंददायी वाटतं, तर काहींना कंटाळवा..

सुटी सप्ताह : ६ पिंगा आणि धांगडधिंगा

मजा. मस्ती. धमाल. हुर्रे हुर्रे... सुट्टीच सुट्टी. मजा. मस्ती. धमाल. दोन महिने फक्त आपले. आईबरोबर, ताई-दादा आणि बाबाबरोबर नुसतं खेळायचं. काय धमाल येते माहितीय का? मी, आई-बाबा आणि ताई-दादा खेळताना इतकी मजा करतो, की काही विचारू नका. कसलीच बंधन नाह..

सुटी सप्ताह: ३. घरचा समर कॅम्प

वार्षिक परीक्षेचा शेवटचा पेपर झाला रे झाला की, बच्चे कंपनीचे निस्तेज झालेले चेहरे आनंदाने फुलू लागतात आणि बच्चेकंपनीसह संपूर्ण घराला सुट्टीचे वेध लागतात. बच्चेकंपनी एकीकडे आता सुट्टीत काय काय धमाल करायची याचे नियोजन करण्यात दंग होते, तर दुसरीकडे मुलांना स..

सुट्टी सप्ताह: २.सुट्टीचा सदुपयोग

सुट्टी म्हणजे पालक आणि मुलं यांच्यात नव्यानं नातं निर्माण करण्याची एक संधी असते. मुलांना समजावून घ्यायला आणि विविध गोष्टी दाखवायला हा कालावधी उत्तम असतो. ..

कोकणातल्या पाऊलखुणा

  कोकणातील घरं आठवणींच्या आधी जाते, जिथे मनाचे निळे पाखरू खेड्यामधले घर कौलारू, घर कौलारू.... उन-पाऊस या गाजलेल्या मराठी चित्रपटातलं हे गाजलेलं गाणं. परीक्षेच्या तारखा जाहीर झाल्या की, माझं नेमकं असच व्हायचं. शेवटचा पेपर संपतोय कधी आणि ..

गणित सोपे करू या !

  कोणत्याही विषयाची आवड शालेय जीवनातच निर्माण होत असते, असं मला वाटतं. बऱ्याच वेळेला विशिष्ट शिक्षकाच्या एखादा विषय उत्तम शिकवण्याच्या हातोटीमुळे तो विषय आपल्याला आवडू लागतो, तर काहीकाही वेळेस एखाद्या शिक्षकाच्या प्रभावी व्यक्तिमत्वामुळे एखाद्या व..

शब्द वैभव

सगळ्यात जास्त ऐकण्याच्या माध्यमातून भाषा जास्त प्रमाणात शिकली जाते.त्यामुळे मुलांशी जितके जास्त बोलले जाईल, तितका त्यांचा शब्दसाठा वाढत जातो...

बालवय, बालस्वभाव आणि संगीत

माझ्या छोट्या दोस्तांनो, तुम्हाला अगदी लहानपणापासून मोबाईल, टी.व्ही. या गोष्टी पाहायला मिळतात आणि आवडतातही, हो ना? पण तुम्हाला आठवतं का, तुम्ही रडायला लागल्यावर, आईने गोड गोड आवाजात ‘चांदोबा चांदोबा भागलास का?’ हे गाणं म्हटलं होतं, आजीने &lsqu..

रंगीत उदरभरण

प्रत्येक ऋतुमानाप्रमाणे जसे राहणीमान बदलते, तसे अन्नपदार्थांमध्येही बदल करणे हितकारक असते...

रंग तिच्या असण्याचा .....

आईला जर एका रंगाची उपमा द्यायची असेल, तर तिला पांढऱ्या रंगाची उपमा अधिक श्रेयस्कर ठरेल. जिथे जिथे गडद रंगाची छाया असते, तिथे तिथे हा पांढरा रंग स्वतःचं अस्तित्व सोडून मिसळतो आणि त्या गडद रंगाला उजळून टाकतो...

आहारगाथा - वयोगट 0 ते ८

पुढील लेखमालेत ० ते ८  वयोगटातील मुलांच्या आहार विषयी आपण क्रमशः जाणून घेणार आहोत व त्यामुळे ही लेखमाला पालकांना उद्देशून लिहिलेली आहे. ० ते ८ वयोगटातील आपल्या मुलांना परिपूर्ण आहार त्यांच्या वाढीच्या टप्प्यांप्रमाणे कसा देता येईल याची आपण या लेखमालेत माहिती करून घेऊ...

गंमत विशेषणांची

विद्यार्थ्यानी सांगितलेली मराठीतील विशेषणे   भाषा शिकवणे  हे एक कसब आहे. हे कसब पालक, शिक्षक सर्वांकडे असायला हवे.  व्याकरण हा भाषेचा पाया. व्याकरण  शिकवताना तंत्र म्हणून शिकवले, तर ते समजण्याची शक्यता कमी होते.  ते ..

संवादाचा थेंब.....

  दोन आठवड्यांपूर्वी "थेंबा, थेंबा येतोस कोठून ?" ही कविता आठवणीतील कविता या अँपवर वाचायला मिळाली. या कवितेच्या खाली नाव दिलं आहे ताराबाई मोडक. म्हणून मी आपल्या बालशिक्षणाच्या पुरस्कर्त्या ताराबाई मोडक यांच्या नावावर ही कविता मिळते का? ते शोधण्..

घडण पालकत्वाची: शारीरिक विकास

  घडण पालकत्वाची             नमस्कार, शिक्षण विवेकच्या ब्लॉगवर तुम्हाला भेटताना खूप आनंद होत आहे.  पालकहो, आजकालची पिढी खूप स्मार्ट आहे असं सगळीकडे बोललं जात असताना आपण पालकांनी  मागे राहून कसं चालेल? आपल्यालासुद्धा स्मार्ट पालकत्व निभावण्याची वेळ आली आहे. नोकरी, व्यवसाय, इतर जबाबदार्‍या पार पाडताना  मुलांना दिला जाणारा वेळ खूप कमी झालाय. मग या वेळात जास्तीत जास्त गुणवत्तापूर्ण वेळ (Quality Time) कसा दिला जाईल, याचा विचार आता आपल्याकडून ..

जादूची टोपी 

  एका गावात एक वृद्ध गृहस्थ राहत असे. त्याला तीन मुलगे होते. त्यातल्या मोठ्या दोघांची लग्नं झाली होती. धाकटा अजून लहान होता. आपण आता फार दिवसांचे सोबती नाही हे त्या वृद्धाच्या लक्षात आलं तेव्हा त्याने आपल्या तिन्ही मुलांना जवळ बोलावलं आणि ..

मोठ्याने वाचा, जग बदला

मोठ्याने वाचा, जग बदला .... अलीकडे एक्टिविटी सेंटर्समध्ये गोष्टी सांगणे, पुस्तक वाचनाचे प्रयोग यासाठीच होत असतात. आपण पूर्वीचं आठवून पाहिलं, तर आपल्या आजीनं पोथीचा सामूहिक पारायण मोठ्यानं वाचून केलेलं असतं. ..

शब्दांचा डोंगर 

    अक्षर - अक्षरांच्या जोड्या लावणे. उदा.  म  - म , स  - स    याप्रमाणे . . .   अक्षर  - शब्द    उदा. :  द - दसरा , दणकट , दरवाजा    ग - गवत , गजरा , गणपती     अक्षर -..

इंग्रजीचा तास

इंग्लिश सोपे करताना देवेश पहिलीत होता. अभ्यासात तो खूप हुशार होता. पण भाषा विषय शिकवायला घेतला की, मात्र त्याला खूप झोप यायची. इंग्रजीमधील b,d,j,l हे सगळं त्याला डोळ्यांसमोर फिरतंय असं वाटायचं. सगळ्यात गोंधळ उडायला लागला. देवेशची आई त्याला खूप ओरडायच..

अंकलेखन व अक्षरलेखन

लहान मुलांना सुरुवातीपासूनच अक्षरांचे योग्य वळण समजले तर ते अंक व अक्षर सुंदर आणि योग्य पद्धतीने काढू शकतील; यासाठी शिक्षक फळ्याच्या साहाय्याने पाटीवर अक्षरे, अंक काढून घेतात. ते ज्या क्रमाने अक्षरे, अंक पूर्ण करतात, ते बारकाईने पाहून त्यात दुरुस्ती करणे ..

शब्दों का प्रयोग

  आज सुबह स्कूल था। पूरी शाम क्या करें प्रश्न सता रहा था ।बाबा की मीटिंग, आई का सेमिनार,अजोबा का किसी समवयस्क के साथ गांव होकर आना,आजी का किसी के यहां शादी थी तो मुहूर्त के पकवान बनाने जाना तय था। इस बीच दस वर्ष के सुमीत को क्या करना होगा किसी ने नह..

मन आनंदी तर जीवन आनंदी

  आनंदी मन  डॉ. पुरंदऱ्याचं ‘शल्य – कौशल्य’ पुस्तक वाचत होते. डॉ. पुरंदरे रक्त विरहीत (bloodless surgery)करण्यातले मान्यवर. म्हणजे ते इतक्या हलक्या हाताने आणि कौशल्याने शस्त्रक्रिया करत की, कमीतकमी रक्तस्त्राव होई. रुग्णल..

सकारात्मक दृष्टिकोन महत्त्वाचा

    पालकांचा दर्जात्मक वेळ  "ममा तुला पगाराचे किती पैसे मिळतात?तू जर नोकरी नाही केलीस, तर एकट्या बाबाच्या पगारात आपलं भागणार नाही का?मी हट्ट करणार नाही,मला तुझे पैसे नकोत,पण तू हवी आहेस ममा. प्लीज नोकरी सोड नं." डोळ्यांत पाणी आणून, अ..

‘पालक म्हणून घडताना ...’

    पालक म्हणून घडताना ... कार्यशाळा       ‘पालक म्हणून घडताना ...’ ही शिक्षणविवेक आयोजित कार्यशाळा रविवार, दि. ५ फेब्रुवारी२०१७ रोजी पार पडली. या कार्यशाळेची सुरुवात ॐकाराने झाली. ध्यानधारणेने सुरुवात झालेल्..

सोनेरी सकाळ

       उगवता सूर्य :सोनेरी सकाळ काही वर्षांपूर्वी  ‘स्वामी विवेकांनंद योगसंस्था’ या संस्थेतर्फे लहान मुलांसाठी एका टेकडीवर सांघिक सूर्यनमस्काराचा कार्यक्रम घेतला होता. माझा मुलगा ‘स्वानंद&r..

सूर्यनमस्कार - आपल्या आरोग्यासाठी

सूर्यनमस्काराला सर्वांगसुंदर व्यायाम म्हणतात. शरीर सुदृढ ठेवण्यासाठी सूर्यनमस्कारासारखा व्यायाम नाही. केवळ शरीराच्या नव्हे तर मनाच्या आरोग्यासाठीही सूर्यनमस्कार अतिशय उत्तम समजला जातो. आजच्या जागतिक सूर्यनमस्कार दिनानिमित्ताने थोडया गप्पा मारू या आणि समजून घेऊ या या व्यायामाचं महत्त्व आणि या दिवसाच्या निमित्ताने व्यायामाला सुरुवात करु या!..

पाढ्यांच्या बेरजेची गंमत

पाढ्यांच्या बेरजेची गंमत राधा आज खूप उत्सुकतेने अनघा मावशीची वाट बघत होती.तिने दाखवलेली दोनच्या पाढ्याची गंमत तिने, तिच्या मित्र-मैत्रिणींना; पण दाखवली होती.आईला तीनचा पाढा पाठ करून म्हणून दाखवला आणि तिची शाब्बासकी पण मिळवली होती. दारावरची बेल वाजली तशी..

पालकत्व नव्याने अनुभवताना

आम्ही सिंगापूरला आलो, तेव्हा विहान जेमतेम अडीच वर्षांचा होता. सिंगापूरला जायचा हा निर्णय तसा फारच अचानक घेतला गेला होता, त्यामुळे विहान तिथे राहील का? आम्हाला तिथे करमेल का? शाळा, वातावरण सगळं चांगलं असेल का? ..

कथा - चोर कोण?

चोर कोण? याचा विचार करून डोकं फुटायची वेळ आली होती. चोरी झाली होती ती आमच्या लग्नघरात. तेही अगदी खास जागेवरून आणि खास गोष्टीची. नवर्यालमुलीचा एक हार!तो हार काकूला तिच्या आईने दिला होता. त्यांच्या घराण्यातला, परंपरागत चालत आलेला, सोन्याचा. फार किंमती नसे..